ქვემო ქართლი
სამხრეთ-აღმოსავლეთი სომხეთისა და აზერბაიჯანის საზღვართან; დმანისი (უძველესი ჰომინიდები), დავითგარეჯის მონასტერი.
ქვემო ქართლი ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთის ღია, გამომშრალი დაბლობია, სომხეთისა და აზერბაიჯანის საზღვრებთან; თბილისის შემდეგ ეს საქართველოს მეორე რეგიონია სამრეწველო წარმოებით. ადმინისტრაციული ცენტრია რუსთავი, ქვეყნის მეოთხე უდიდესი ქალაქი, დაგეგმილი 1940-იან წლებში მეტალურგიული ქარხნის გარშემო.
რეგიონი საქართველოში ყველაზე მრავალეთნიკურია: ჩრდილოეთში ჭარბობენ ეთნიკური ქართველები, სამხრეთში, მარნეულში, დმანისსა და ბოლნისში კი აზერბაიჯანელები, ხოლო წალკის მუნიციპალიტეტში ისტორიულად ცხოვრობენ სომხები და ბერძნები.
აქვეა აფრიკის ფარგლებს გარეთ ადამიანის უძველესი კვალი (დმანისი, 1,8 მლნ წელი) და ბოლნისის სიონი, საქართველოს უძველესი დათარიღებული ეკლესია (478–493), ქართული დამწერლობის უძველესი წარწერით.
ქვემო ქართლი საქართველოს ყველაზე მრავალეთნიკური რეგიონია, და ერთიანი „ქართლური კოსტიუმი“ აქ არ არსებობს: გვერდიგვერდ თანაარსებობს სხვადასხვა თემის ტრადიციები. სამხრეთის აზერბაიჯანული მოსახლეობა ინარჩუნებს საკუთარ ხალხურ სამოსს (არხალუღი, ჩეფქენი, ყელაღაი თავსაბურავები), წალკის სომხურ და ბერძნულ თემებს კი თავისი აქვთ.
რეგიონის ეთნიკური ქართველები საერთო-ქართლურ სამოსს ატარებდნენ, ახლოს თბილისისა და დაბლობი აღმოსავლეთ საქართველოს კოსტიუმთან (ჩოხა ქამრით მამაკაცებში, კაბა-ქათიბი ქალებში), გამოხატული ადგილობრივი თავისებურებების გარეშე.
სანახავი
- რუსთავიმეტალურგიული ქარხნის გარშემო დაგეგმილი საბჭოთა სამრეწველო ქალაქი (1940-იანებიდან), საქართველოში მეოთხე უდიდესი, საბჭოთა ქალაქთმშენებლობის ნიმუში.
- ასურეთი (ელიზაბეტთალი)გერმანული კოლონია, დაარსებული 1818 წელს ვიურტემბერგელი შვაბების მიერ და წოდებული ელიზაბეტთალად; საბჭოთა ხელისუფლებამ ასურეთად გადაარქვა. სწორი ქუჩები, ფახვერკული სახლები, 1871 წლის აგვისტოში ნაკურთხი კირხა და შემორჩენილი გერმანული სასაფლაო, სადაც ერთ ფილაზე იკითხება «Auf Wiedersehen!». 1941 წლის შემოდგომაზე გერმანელები გაასახლეს, დაცლილ სახლებში კი რაჭიდან მთიელები ჩაასახლეს, რომელთა შთამომავლებიც დღესაც აქ ცხოვრობენ. კირხა 2020 წელს აღადგინეს, შიგნით ფოტოგამოფენაა. აქედანვეა ვაზის ჯიში შალა, იგივე ასურეთული შავი. ვრცლად ნარკვევში «ასურეთი: ერთი სოფლის ორი თემი».
- ბოლნისის სიონისაქართველოს უძველესი შემორჩენილი ეკლესია (478–493) ქართული დამწერლობის უძველესი დათარიღებული წარწერით; ბოლნური ჯვარი ქვეყნის დროშაზეა გამოსახული.
- წუღრუღაშენის ტაძარი1212–1222 წლების ტაძარი, გადმოცემით აგებული მეფე გიორგი IV ლაშას მიერ საყვარელი ქალის საფლავზე; თამარის ეპოქის ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუში.
- დმანისიმრავალფენიანი ძეგლი: შუასაუკუნეების ქალაქის ქვეშ არის Homo გვარის უძველესი ნაშთები აფრიკის ფარგლებს გარეთ (დაახ. 1,8 მლნ წელი); დღეს ღია ცის ქვეშ მუზეუმია.