მცხეთა-მთიანეთი
უძველესი დედაქალაქ მცხეთიდან (სვეტიცხოველი, ჯვარი) ყაზბეგისა და ხევსურეთის მაღალმთიანეთამდე.
მცხეთა-მთიანეთი აერთიანებს საქართველოს უძველეს დედაქალაქსა და მაღალმთიანეთს, მცხეთიდან, მტკვრისა და არაგვის შესართავთან, ყაზბეგის თოვლიან მწვერვალებამდე რუსეთის საზღვართან. ისტორიული მხარე მოიცავს ხევს, ფშავს, ხევსურეთს, მთიულეთსა და გუდამაყარს.
მცხეთა იბერიის სამეფოს დედაქალაქი იყო ძვ.წ. III საუკუნიდან და დღემდე ქვეყნის სულიერი ცენტრია, სადაც კურთხევდნენ და მარხავდნენ ქართველ მეფეებს; მცხეთის ტაძრები იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია.
მთის ხევსურეთი და ფშავი საუკუნეების განმავლობაში თითქმის დამოუკიდებლად ცხოვრობდნენ დანარჩენი საქართველოსგან, შემოინახეს ქვის ციხე-კოშკების უნიკალური არქიტექტურა, ადგილობრივი დიალექტები და ქრისტიანობასთან გადახლართული წინაქრისტიანული ჩვეულებები.
მთის ხევსურეთისა და ფშავის სამოსი საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე ამოსაცნობია. ქალის კაბა სადიაცო მუხლამდე იყო, მძივებითა და რთული გეომეტრიული აპლიკაციით შემკული; თავსაბურავს ჯვრისებრი ორნამენტებით ამკობდნენ, ფშავლი ქალები კი ატარებდნენ თავჩითას ვერცხლის მონეტებითა და ჯვრებით.
ხევსურის მამაკაცის ჩოხა მოკლე, ტრაპეციული ფორმის იყო, მკერდზე ჯვრებითა და ხატებით მდიდრად შემკული, გვერდულ ჭრილებით წელამდე. ფშავში მამაკაცები და ქალები ერთნაირ შალის სამოსს, ჯუბას, ატარებდნენ; მის ქვეშ ქალები იცვამდნენ პერანგსა და გრძელ ქურთუკს, საგულეს.
სანახავი
- ჯვრის მონასტერიVI საუკუნის ტაძარი მტკვრისა და არაგვის შესართავზე კლდეზე, იმ ადგილას, სადაც გადმოცემით წმინდა ნინომ საქართველოს პირველი ჯვარი აღმართა; „ჯვრის“ ხუროთმოძღვრული ტიპის ფუძემდებელი, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი.
- სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარიXI საუკუნის საკათედრო ტაძარი მცხეთაში, სადაც გადმოცემით ინახება ქრისტეს კვართი; ქართველი მეფეების კურთხევისა და დაკრძალვის ადგილი, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი.
- ანანურის ციხეXVI–XVIII საუკუნეების ციხე-სიმაგრისა და ეკლესიების კომპლექსი საქართველოს სამხედრო გზაზე, ჟინვალის წყალსაცავთან, არაგვის ერისთავების რეზიდენცია.
- გერგეტის სამებაXIV საუკუნის ეკლესია 2170 მ სიმაღლეზე ყაზბეგის (5054 მ) ძირას, საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე ცნობადი ხედი; ადგილი, სადაც მძიმე დროს მცხეთის საგანძური ინახებოდა.
- ციხე-სოფელი შატილიდაახლოებით სამოცი ერთმანეთში ჩაზრდილი საბრძოლო კოშკის უნიკალური კომპლექსი XII–XVIII საუკუნეებისა არღუნის ღრმა ხეობაში, ისტორიული ხევსურეთის გული, იუნესკოს წინასწარ ნუსხაშია.