შიდა ქართლი
შიდა ქართლი ქვეყნის ცენტრში; უფლისციხე, გორი. მისი ნაწილი (ცხინვალი) თბილისის კონტროლის გარეთაა.
შიდა ქართლი ცენტრალური რეგიონია მტკვრის ორივე ნაპირზე, თრიალეთისა და კავკასიონის ქედების ძირას; ადმინისტრაციული ცენტრია გორი, საქართველოს მეხუთე უდიდესი ქალაქი.
რეგიონი ძველი ქართლის პოლიტიკური და სულიერი გულისგული იყო: მღვიმური ქალაქი უფლისციხე ბრინჯაოს ხანიდანვე მოქმედებდა, ხოლო VII საუკუნის ატენის სიონი ორივე ქართული დამწერლობის (ნუსხურისა და მხედრულის) უძველეს ნიმუშებს ინახავს.
1992 წლიდან რეგიონის ჩრდილოეთი ნაწილი (ჯავის მუნიციპალიტეტი და ქარელისა და გორის მუნიციპალიტეტების ნაწილი) თვითგამოცხადებული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის ხელისუფლების კონტროლის ქვეშაა. 2008 წლის აგვისტოში შიდა ქართლზე გაიარა რუსეთ-საქართველოს ომმა: გორი დაბომბეს და რამდენიმე დღით დაიკავეს, ათეულობით ათასი მოსახლე გამყოფი ხაზის სოფლებიდან წავიდა. გამყოფი ხაზი რეგიონზე გადის და წლების განმავლობაში სიღრმისკენ იწევს, სოფლებს სახნავსა და ბაღებს აჭრის.
შიდა ქართლის ცალკე, ფართოდ დოკუმენტირებულ კოსტიუმის ტრადიციას, ხევსურეთისა თუ სვანეთისგან განსხვავებით, წყაროები არ გამოყოფენ: დედაქალაქის მეზობელი რეგიონი საერთო დაბლობ ქართლურ სამოსს ატარებდა: ჩოხას მამაკაცებში, კაბა-ქათიბს ქალებში.
სანახავი
- უფლისციხემღვიმური ქალაქი მტკვრის ზემოთ კლდეზე, დასახლებული ძვ.წ. 1000 წლიდან; ქართლის მთავარი წინაქრისტიანული რელიგიური და პოლიტიკური ცენტრი, XIII საუკუნეში მონღოლებმა დაარბიეს.
- გორის ციხექალაქზე მაღლა მდგარი ციტადელი, გამაგრებული ჯერ კიდევ ანტიკურ ხანაში; დღევანდელი სახე მიიღო როსტომ მეფის (1630-იანები) და ერეკლე II-ის (1774) დროს, მძიმედ დაზიანდა 1920 წლის მიწისძვრისას.
- სტალინის სახლ-მუზეუმი გორშიმემორიალური კომპლექსი იოსებ სტალინის დაბადების ადგილას (1878), გაიხსნა 1957 წელს; საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე მონახულებადი და საკამათო მუზეუმი, და მისი შინაარსისა და გაშუქების გარშემო კამათი არ წყდება.
- ატენის სიონიVII საუკუნის ტაძარი გორის სამხრეთით XI საუკუნის ფრესკებითა და ნუსხურის (835) და მხედრულის (980-იანები) უძველესი წარწერებით, ამ დამწერლობების უძველესი დათარიღებული ნიმუშებით.
- სურამის ციხეშუასაუკუნეების ციხე-სიმაგრე აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს გადასასვლელზე; მასთან დაკავშირებულია ლეგენდა კედელში ჩატანებულ ყმაწვილზე, სერგო ფარაჯანოვის ფილმის „სურამის ციხის ლეგენდა“ (1985) სიუჟეტი.