ვალიკო ჯუღელი

სახალხო გვარდიის სარდალი, «მძიმე ჯვრის» ავტორი

1887–1924

ვალიკო (ვალერიან) ჯუღელი (1887-1924) მარქსისტად დაიწყო, ჯერ ბოლშევიკებთან, მერე მენშევიკებთან. 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ მან წითელი გვარდიის რაზმი შეკრიბა, რომლისგანაც საქართველოს სახალხო გვარდია გაიზარდა; 1917 წლის ოცდაცხრა ნოემბერს მისმა ხალხმა თბილისის არსენალი აიღო. გვარდია უბრალოდ ჯარი კი არა, სოციალ-დემოკრატიული პარტიის შეიარაღებული საყრდენი იყო, და ჯუღელი მას რესპუბლიკის მთელი ხნის განმავლობაში სარდლობდა.

1918 წელს გვარდია მისი ხელმძღვანელობით აფხაზეთში ბოლშევიკურ ძალებს ეომებოდა: ეს პოლიტიკური, სამოქალაქო ომი იყო და არა ლაშქრობა აფხაზების წინააღმდეგ. სამხრეთ ოსეთში 1920 წელს გვარდია ახშობდა აჯანყებას, რომელიც ადგილობრივმა ბოლშევიკებმა საბჭოთა რუსეთის მხარდაჭერით მოაწყვეს, ე.ი. მოწინააღმდეგე იქაც პოლიტიკური იყო. მაგრამ მეთოდები მთელ კუთხეს დაატყდა: მასობრივი დაპატიმრებები, განიარაღება და კოლექტიური სასჯელები, დამწვარი სოფლები, ათეულობით ათასი ადამიანი, ვინც ქედს გადაღმა წავიდა. ჯუღელმა თავად აღწერა ეს დღიურში «მძიმე ჯვარი» და ძალადობას იმით ამართლებდა, რომ სხვაგვარად დამოუკიდებელი საქართველო ვერ შენარჩუნდებოდა.

საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ ის საფრანგეთში წავიდა სამხედრო საქმის შესასწავლად, 1924 წელს კი დაბრუნდა ანტისაბჭოთა აჯანყების მოსამზადებლად. სწრაფად დააპატიმრეს და 1924 წლის ოცდაათ აგვისტოს ჩეკამ დახვრიტა; ოცდათექვსმეტი წლის იყო. «მძიმე ჯვარი» იმ რესპუბლიკის ერთ-ერთ ყველაზე მტკივნეულ და მნიშვნელოვან მოწმობად დარჩა.