ასურეთი: ერთი სოფლის ორი თემი

გერმანული კოლონია ელიზაბეტთალი, 1941 წლის დეპორტაცია და რაჭველი ოჯახები, რომლებიც დაცლილ სახლებში შევიდნენ.

1818

ასურეთი ქვემო ქართლის თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტშია, თბილისიდან ერთი საათის სავალზე. ადგილობრივი ცნობებით, აქ ადრე ქართული სოფელი სამაჭვეთი იდგა, რომელიც XVII-XVIII საუკუნეების თარეშების შემდეგ დაცარიელდა. 1818 წელს ამ ადგილას ვიურტემბერგიდან შვაბი პროტესტანტები მოვიდნენ, ერთი იმ დაახლოებით ოცი გერმანული კოლონიიდან, რომლებიც მაშინ საქართველოში გაჩნდა, და დასახლებას ელიზაბეტთალი უწოდეს იმპერატრიცა ელისაბედის, ალექსანდრე I-ის მეუღლის, პატივსაცემად. საბჭოთა ხელისუფლებამ სახელი ასურეთად შეცვალა.

კოლონისტებმა სოფელი თავისებურად ააგეს: სწორი ქუჩები, ფახვერკული და ქვის სახლები, ბაღები და ვენახები, დიდი მარნები, რძის მეურნეობა და ხელოსნობა. კირხა 1871 წლის აგვისტოში აკურთხეს, თარიღი დღემდე იკითხება შესასვლელის თავზე.

დაახლოებით 1830 წელს კოლონისტმა შალმა აქაურ ტყეში ველური ვაზი იპოვა და კულტურაში შემოიყვანა. ჯიშს მისი სახელი დაერქვა: შალა, გერმანულად Schalltraube, იგივე ასურეთული შავი. დღეს ასურეთული შალა დაცული ადგილწარმოშობის დასახელებაა, 1931 წლის გერმანული ღვინის ქარხნისგან კი ნანგრევებია დარჩენილი.

1941 წლის ივნისში გერმანიასთან ომი დაიწყო და საბჭოთა გერმანელები საყოველთაოდ არასაიმედოდ გამოაცხადეს. იმავე შემოდგომაზე საქართველოს გერმანული მოსახლეობა, ოც ათასზე მეტი ადამიანი, ყაზახეთში, ციმბირსა და შუა აზიაში გაასახლეს; ბევრი მამაკაცი იმ დროისთვის უკვე შრომით ბანაკებში იყო. უმრავლესობას დაბრუნება აღარ დაუშვეს.

სოფელს სახლებით, მარნებით, ბაღებითა და საქონლით მიტოვება არ შეიძლებოდა, და იქ მთიელები ჩაასახლეს, უპირველესად რაჭველი გლეხები, სადაც სახნავი მიწა არ ჰყოფნიდათ. ასე შევიდნენ რაჭველი ოჯახები თითქმის ხელუხლებელ გერმანულ სახლებში და კოლონიის გეგმარებაც გადარჩა. ჩამოსულები სხვავიდანაც იყვნენ: ასურეთში დღემდე ცხოვრობენ დავლიანიძეები და ენუქიძეები, რომელთა წინაპრებიც იქიდან ჩამოვიდნენ.

კირხას სტალინის დროს წვეტიანი სახურავი ჩამოხსნეს, შიგნით კი კლუბი და კინოდარბაზი მოაწყვეს; კლუბი ხანძრით დასრულდა. 2020 წელს შენობა აღადგინეს, ახლა იქ ფოტოგამოფენაა. გერმანული სასაფლაო შემორჩა, ერთ ფილაზე იკითხება «Auf Wiedersehen!». ქუჩები და ფახვერკი დგას, ოღონდ პატრონებმა თბილისური კვეთილი აივნები დააშენეს. ასურეთის დღევანდელი მცხოვრებნი უმეტესად სწორედ იმ რაჭველი ოჯახების შთამომავლები არიან: ისინი ინახავენ ხსოვნას როგორც მთის სამშობლოზე, ისე კოლონიაზე, ვის სახლებშიც შევიდნენ.