ერეკლე II

ქართლ-კახეთის მეფე, „პატარა კახი“

1720–1798

ერეკლე II (1720–1798), წოდებული «პატარა კახად», ახალი დროის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ქართველი მმართველია. თეიმურაზ II-ის ძე, ახალგაზრდობიდან მონაწილეობდა სამხედრო ლაშქრობებში, მათ შორის ნადირ-შაჰის სამსახურში, 1744 წელს კახეთის მეფე გახდა, ხოლო 1762 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ, სამი საუკუნის განმავლობაში პირველად გააერთიანა ქართლი და კახეთი ერთიან აღმოსავლეთ საქართველოს სამეფოდ.

მან განახორციელა სამხედრო და ადმინისტრაციული რეფორმები, შექმნა რეგულარული ჯარი, განავითარა ხელოსნობა და ვაჭრობა, მფარველობდა მეცნიერებასა და განათლებას: მის კარზე მოქმედებდა საქართველოს პირველი სტამბა, მუშაობდა ისტორიკოსი და გეოგრაფი უფლისწული ვახუშტი ბაგრატიონი.

მთელი ცხოვრება ერეკლე ბალანსირებდა სპარსეთს, ოსმალეთსა და რუსეთს შორის, დამოუკიდებლობის გარანტის ძიებაში. 1783 წელს მან დადო გეორგიევსკის ტრაქტატი და სამეფო რუსეთის იმპერიის მფარველობაში გადასცა გარეშე მტრებისგან დაცვის სანაცვლოდ.

გარანტიები არ გამართლდა: 1795 წელს აღა-მაჰმად-ხან ყაჯარმა კრწანისის ბრძოლაში დაანგრია თბილისი, რუსული ჯარები კი დახმარებას არ მოვიდნენ. ერეკლე გარდაიცვალა 1798 წელს თელავში, ტრაქტატის შესრულების უნახავად; 1801 წელს აღმოსავლეთ საქართველო ცალმხრივად შეუერთდა რუსეთს. მისი მეფობა ქართული მონარქიის დაისად იწოდება, პირადი გამბედაობის ხანად შეუძლებელი არჩევანის წინაშე.