ელგუჯა ამაშუკელი
მოქანდაკე, რომლის ფიგურებითაც თბილისი საკუთარ თავს იცნობს
1928–2002
ელგუჯა ამაშუკელი (1928-2002) თბილისში დაიბადა და მთელი ცხოვრება ამ ქალაქში მუშაობდა. 1946 წელს თბილისის სამხატვრო აკადემიის ქანდაკების ფაკულტეტზე შევიდა, ნიკოლოზ კანდელაკის, ქართული ქანდაკების სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებლის, მოწაფე იყო, 1955 წელს აკადემია დაასრულა და ასპირანტურაში დარჩა, სადაც სამუშაო თემად ვახტანგ გორგასლის ძეგლის პროექტი აიღო. 1958 წელს, როცა ქალაქის დამაარსებლის ძეგლის კონკურსი გამოცხადდა, პირველი პრემია მან მიიღო.
იგივე 1958 წელი თბილისის ათას ხუთასი წლისთავი იყო და სოლოლაკის ქედზე მისი «ქართვლის დედა» დადგა: ქალი, ერთ ხელში ღვინის ჯამით, მეორეში კი ხმლით, ჯერ ხისა, 1963 წლიდან ალუმინისა. ავტორი ოცდაათი წლის იყო. მაშინვე გაჩნდა რელიეფები ქალაქის შესასვლელებთან და ბარელიეფი იუბილესთვის, 1965 წელს კი მეტროსადგურ «რუსთაველის» პორტალის რელიეფი. მეტეხთან, მტკვრის თავზე მდგარი ცხენოსანი ვახტანგ გორგასალი, 1959 წელს დაწყებული, 1967 წელს დაიდგა არქიტექტორებთან თ. კანდელაკთან და დ. მორბედაძესთან ერთად. შემდეგ იყო რაფიელ ერისთავი (1974), მუხლმოყრილი ფიროსმანი ბატკნით ხელში (1975), «დედა ენა», იგივე ცოდნის ზარი, პირველი სასკოლო წიგნის ძეგლი (1983), «ვეფხი და მოყმე» ხალხური პოემის მიხედვით (1985), ფარნავაზ I (2000). დედაქალაქის გარეთ: მემორიალი ფოთში, გამარჯვების მემორიალი გორში (1979), ილია ჭავჭავაძე ბათუმში (1987), დავით აღმაშენებელი ქუთაისში (1995).
ხელოვნებათმცოდნე ქეთევან კინწურაშვილი წერს, რომ მისი ყოველი ძეგლის გახსნა ქალაქის დღესასწაული იყო, შემდეგ კი ძეგლს გარკვეული დრო განიხილავდნენ, სანამ ის ადგილს შეეხამებოდა და მისი ბუნებრივი ნაწილი გახდებოდა. ამაშუკელმა «ქართვლის დედისთვის» რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია მიიღო, «დედა ენისთვის» გოგებაშვილის პრემია 1984 წელს, გორის მემორიალისთვის კი სსრკ-ის სახელმწიფო პრემია 1986-ში; 1978 წლიდან საქართველოს სახალხო მხატვარი იყო, 1988-იდან სსრკ-ის, 1981 წლიდან თბილისის საპატიო მოქალაქე და 1981-1996 წლებში საქართველოს მხატვართა კავშირის თავმჯდომარე. თვლიდა, რომ მონუმენტურობა თანდაყოლილი მეექვსე გრძნობაა, და ასე დაარქვა თავის 1987 წლის წიგნს; დაწერა აგრეთვე «წერილები ხელოვნებაზე» და «დრო შემოქმედი». ცოლად პოეტი ლია სტურუა ჰყავდა. გარდაიცვალა 2002 წლის თექვსმეტ მარტს, დაკრძალულია დიდუბის პანთეონში.