ცაგერის ისტორიული მუზეუმი

ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის არქეოლოგია

ცაგერის მუზეუმი 1937 წელს დააარსა მხატვარმა და პედაგოგმა ვარლამ მახარობლიძემ: მან თავად მოიძია და შეიძინა ექსპონატების დიდი ნაწილი, მუდმივმოქმედი გამოფენა კი ბუნებისმეტყველებისა და არქეოლოგიის განყოფილებებით 1943 წლის ოქტომბერში გაიხსნა.

დღეს კოლექციაში დაახლოებით თერთმეტი ათასი ექსპონატია, ძირითადად ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის არქეოლოგია: ბრინჯაოს მხედარი, ბრინჯაოს განძი, კოლხური და აღმოსავლური ცულები, ხეთური ლაგამი, ქვის ხანის იარაღები. ნუმიზმატიკაში ალექსანდრე მაკედონელის მონეტა და ლიზიმაქეს ოქროს სტატერია; ასევე XVII–XIX საუკუნეების საეკლესიო ნივთები და დიმიტრი ერმაკოვისა და ალექსანდრე როინაშვილის იშვიათი ფოტოები ლეჩხუმზე.

1996 წლის 2 დეკემბერს მუზეუმში ხანძარი გაჩნდა, ექსპონატების ნაწილი დაიღუპა, თუმცა ძირითადი ნაწილი გადარჩა. 2000 წელს მუზეუმს დამაარსებლის სახელი მიენიჭა, 2011 წელს მუნიციპალიტეტმა ნახანძრალი შენობა აღადგინა და კოლექცია დაბრუნდა. მუზეუმს ფილიალები აქვს: ლადო ასათიანის, სევერიან ისიანისა და არჩილ გელოვანის სახლ-მუზეუმები მახლობელ სოფლებში.