დმანისის არქეოლოგიური ძეგლი

ძეგლი მდებარეობს მაშავერასა და ფინეზაურის შესართავთან, თბილისიდან ~85 კმ-ში. პალეოლითური ფენები შუა საუკუნეების ქალაქის ნანგრევების ქვეშაა.

დმანისი — მრავალფენიანი ძეგლი სამხრეთ საქართველოში, ქვემო ქართლში, მაშავერასა და ფინეზაურის შესართავთან მდებარე კონცხზე. მისი მსოფლიო პოპულარობა იმას უკავშირდება, რომ შუა საუკუნეების ნანგრევების ქვეშ დაცულია Homo-ს გვარის უძველესი, აფრიკის გარეთ აღმოჩენილი ნაშთები — დაახლოებით 1.8 მლნ წლის.

პალეოლითურ ფენებზე დგას შუა საუკუნეების დმანისი — ოდესღაც მნიშვნელოვანი ქართული ქალაქი სავაჭრო გზებზე, ციხესიმაგრით, საეპისკოპოსო კათედრითა და სიონის ტაძრით. ქალაქი დაქვეითდა მონღოლთა შემოსევებისა და თემურ-ლენგის მიერ აოხრების შემდეგ.

ქვის იარაღები აქ ჯერ კიდევ 1984 წელს აღმოაჩინეს, ხოლო 1980-იანების ბოლოდან 1990-იანების დასაწყისამდე გათხრებმა მოგვცა ჰომინიდების თავის ქალები და ძვლები. სამუშაოებს უძღვება საქართველოს ეროვნული მუზეუმი დავით ლორთქიფანიძის ხელმძღვანელობით.

დღეს დმანისი არქეოლოგიური ნაკრძალი და ღია ცის ქვეშ მუზეუმია; ძეგლი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის წინასწარ სიაში.