ადრე ბრინჯაოს ხანის კულტურა.
-3400
მტკვარ-არაქსის (ქურა-არაქსის) კულტურა სამხრეთ კავკასიის ადრეული ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური კულტურაა, რომელიც არსებობდა დაახლოებით ძვ.წ. IV ათასწლეულის ბოლოდან III ათასწლეულის ბოლომდე. სახელი ეწოდა მდინარეების, მტკვრისა და არაქსის, მიხედვით.
მისი გამორჩეული ნიშანია დამახასიათებელი ხელით ნაძერწი შავპრიალა კერამიკა (გარედან შავი, შიგნიდან მოწითალო) და გადასატანი თიხის კერა-ტაგანები. ხალხი ცხოვრობდა მრგვალ და მართკუთხა სახლებში, მისდევდა მიწათმოქმედებას, მესაქონლეობასა და ადრეულ მეტალურგიას.
სამხრეთ კავკასიური კერიდან კულტურა გავრცელდა აღმოსავლეთ ანატოლიაში, ჩრდილო-დასავლეთ ირანსა და ლევანტში, სადაც მის კერამიკას «ხირბეთ-ქერაქის ჭურჭელს» უწოდებენ.
საქართველოს ტერიტორიაზე მტკვარ-არაქსის კულტურის ძეგლებმა მოგვცა კერამიკა, ბრინჯაოს იარაღები და იარაღ-საჭურველი; აღმოჩენები ინახება მუზეუმებში, მათ შორის სიღნაღსა და თბილისში.