პეტრე ოცხელი

მარჯანიშვილის სცენოგრაფი, ოცდაათი წლისა დახვრეტილი

1907–1937

პეტრე ოცხელი (1907-1937) ქუთაისში დაიბადა, ქუთაისელ კათოლიკეთა ცნობილ ოჯახში. 1914 წელს ოჯახი მოსკოვში გადასახლდა, სადაც მამამ კავკასიური მაუდის ფაბრიკა გახსნა; ბავშვები ფრანგულ სასწავლებელში მიაბარეს, დედა კი მათ თეატრში დაჰყავდა და პატარა პეტრე ნანახი სპექტაკლების ჩანახატებს აკეთებდა. 1920 წელს ოცხელები საქართველოში დაბრუნდნენ და ქუთაისში დასახლდნენ. 1927 და 1928 წლებში თბილისის სამხატვრო აკადემიაში სწავლობდა და იმავე 1927-ში გააფორმა თავისი პირველი სპექტაკლი, ლუნაჩარსკის «ცეცხლის გამჩაღებლები» თბილისის მუშათა თეატრში.

1928 წელს კოტე მარჯანიშვილმა ქუთაისის თეატრში მიიწვია და შემდეგ თითქმის ყველაფერი, რაც მან გააკეთა, ამ რეჟისორის გვერდით გაკეთდა: შალვა დადიანის «კაკალ გულში», გუცკოვის «ურიელ აკოსტა» 1929 წლის, შელის «ბეატრიჩე ჩენჩი» და კალაძის «ხატიჯე» 1930-ის, პოგოდინის «ფოლადის პოემა» 1931-ის, «ოტელო» 1933-ის. 1931 წელს მარჯანიშვილმა მოსკოვში, კორშის თეატრში დადგა იბსენის «მშენებელი სოლნესი» და გასაფორმებლად ოცხელი მიიწვია; 1936/37 წლების სეზონში ის მოსკოვის მცირე თეატრში მუშაობდა, სადაც შილერის «ვერაგობა და სიყვარული» და გუსევის «დიდება» გამოვიდა. 1937 წელს მისმა ესკიზებმა პირველი პრემია მიიღო «რიგოლეტოს» დადგმის კონკურსზე, რომელიც სტანისლავსკიმ გამოაცხადა. სულ თეატრში ცხრა სეზონი იმუშავა.

1937 წლის ოცდაერთ სექტემბერს ოცხელი დააპატიმრეს. მას დახვრეტა მიუსაჯეს, როგორც «კონტრრევოლუციური, ტროცკისტული, ნაციონალისტური ორგანიზაციის» წევრს, და იმავე წლის ორ დეკემბერს დახვრიტეს; ოცდაათი წლის იყო. 1939 წელს ლონდონში, თეატრის მხატვართა გამოფენაზე, მის ესკიზებს დიდი ოქროს მედალი მიენიჭა, უკვე სიკვდილის შემდეგ. ხელოვნებათმცოდნე ქეთევან კინწურაშვილი მას ქართული სცენოგრაფიული სკოლის დამაარსებლად თვლის: კონსტრუქტივისტი, რომლის ხარისხიც არ ძველდება.